Controverses – Fototentoonstelling Brussel

Op 24 september opende de Botanique in Brussel de spraakmakende tentoonstelling ‘Controverses’ met een aantal zeer controversiële beelden uit de geschiedenis van de fotografie. Lynxxx heeft niet voor niks drie x-en in de naam en wijdt dus bij deze een kort itempje aan deze tentoonstelling. Gewoon omdat het kan.

Al sinds de uitvinding van de fotografie bestaat er discussie over de status van een foto en de eventueel geportretteerde. Is het een kunstwerk? Is er sprake van een auteursrecht? Hoe zit het met de privacy van de persoon op de foto als deze foto in een openbare ruimte is genomen? Waar ligt de grens tussen kunst, kitsch of porno? In welke mate is er sprake van authenticiteit? Is de foto niet stiekem in scene gezet? Had een fotograaf niet kunnen ingrijpen in plaats van het beste moment af te wachten om de “ultieme foto” te schieten? Het zijn vragen die je jezelf regelmatig stelt als je dit soort foto’s ziet en misschien is het wel het gebrek aan bevredigende antwoorden op die vragen die de betreffende foto’s zo indringend, beklemmend of buitengewoon fascinerend maken.

Zo bleken veel mensen zich mateloos te storen aan bovenstaande Benetton reclame. Het toepassen van religieuze symboliek (iets bovenmenselijks) op een scene van lust en liefde (iets menselijks) was blijkbaar not done en al helemaal niet in een commerciele setting. Ondanks het feit dat de modellen er nou niet bepaald uit zien alsof ze geleden hebben onder de foto, er niemand dood is gegaan en het een volstrekt menselijk en begrijpelijk tafreel betreft was het taboe op dit onderwerp in de kerk zo groot dat sommige mensen werkelijk alles uit de kast haalden om de betreffende foto van censuur te voorzien. Het is slechts een van de vele werken die nu te zien zijn op deze tentoonstelling.

In 1985 fotografeerde Frank Fournier Omayra dit kind in Colombia. Omayra Sanchez was een jong slachtoffer van een overstroming veroorzaakt door een vulkaanuitbarsting. De foto en bijbehorende media aandacht in die tijd leidde tot grote verontwaardiging. Want hoe zit het met de waardigheid van het slachtoffer? Waarom greep de fotograaf niet in? Reddingwerkers probeerden met man en macht om Omayra te redden maar realiseerden zich al gauw dat haar benen vast zaten onder loodzwaar puin. Sanchez overleed aan onderkoeling en gangreen nadat ze 3 dagen in het water en onder het puin had vast gezeten. Hartverscheurende beelden van het meisje gingen de hele wereld rond. Fournier ontving in 1976 de World Press Photo Premier Award voor zijn foto.

Een opvallend werk in de tentoonstelling is een foto van een naakte 13 jarige Brooke Shields in bad, voorzien van zware makeup en gestyleerd haar in de stijl van een 25 jarig playboy model. (Hierboven closeup). De foto met de naam Spiritual America zorgde recentelijk voor flink wat ophef in Groot Britannie en werd zelfs onder de noemer van vermeende kinderporno uit het Tate Modern museum in Londen verwijderd. Het is dan ook niet verwonderlijk dat de curatoren van ‘Controverses’ het werk in deze expositie wel ten toon stellen. Gek genoeg gaat dat in Belgie zonder veel commotie gepaard.

De foto werd in 1978 gemaakt door Gary Cross met toestemming van Shield’s moeder en haalde zelfs de voorpagina van het zeer toonaangevende Photo Magazine. Actrice Brooke Shields was minder happy met de foto en spande later tevergeefs een aantal rechtzaken tegen Cross aan in een poging verdere publicatie te verbieden. De rechter bepaalde echter dat ze gebonden was aan het contract dat was getekend door haar moeder aangezien ze ten tijde van de shoot minderjarig was. Daarmee haalde de foto onbedoeld veel publiciteit. Cross verkocht de rechten op de foto begin jaren negentig aan “found object artist” Richard Prince, die de beruchtste foto uit de serie voorzag van een kitscherig lijstje en de titel ‘Spiritual America’. Door met deze titel te verwijzen naar een foto van een paardenachterwerk met zadelriemen van fotograaf Stieglitz en de foto met het lijstje apart te exposeren plaatste Prince het werk naar eigen zeggen in een nieuwe context die symbool stond voor de exploitatie-mentaliteit van het Amerika ten tijde van Ronald Reagan. Cross ontving in ruil voor de rechten tien prints van het werk waarvan eentje later $151000 zou opbrengen op een kunstveiling. Bij een recente expositie in het Tate Modern bleken de Britten echter minder gecharmeerd van de kunstzinnige vondst van Prince en werd het werk door de politie onder de noemer van vermeende kinderpornografie verwijderd.

Controverses duur tot 22 November 2009. Bij de tentoonstelling hoort een boek van 45 euro dat is verschenen bij Actes Sud. Meer info over de expositie kun je hier vinden.